جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
192
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
وى گفت كه منظور خان اين بوده است كه پس از ورود به مشهد از آنجا تلگراف كنيد . چون گفتوگو با چنين كذاب ماهرى نتيجه نداشت از مذاكرهء بيشتر صرفنظر كردم و پافشارى نمودم كه جواب مستقيمى مثبت يا منفى از خان دريافت شود و توافق شد كه گرگورى كه از شكر اللّه نمايندهء مناسبترى بود سواره به آبادى برود و پاسخ پيغام فورىام را بياورد . او روانه شد ، او بازآمد ، او سكوت نمود ، او به تاخت رفت « 1 » - تمام اين جريان در صدمترى داخل دروازهء ارغوان شاه اتفاق افتاد و موقعى كه به گرگورى دستور مىدادم سركار ايرانى سريعا بر اسب سوار و برقآسا از درون دروازه ناپديد شد و به پاسبان تأكيد كرد كه احدى حق عبور ندارد . چند ثانيه بعد هم گرگورى بازآمد ، زيرا كه از رفتنش جلوگيرى كرده بودند . پس ديگر اقدامى امكان نداشت و بنابراين تلاش من در ورود به كلات نتيجهاى نداد . در اين وقت شكر اللّه به حرف آمد كه تلگرافچى قصد دريافت تلگرام را داشته ولى فرزند خان وارد شد و او را از فرستادن هرگونه پيغامى منع كرد . من قبل از مسافرت به ايران از تردستى ايرانىها چيزهائى شنيده بودم ، ولى هيچ گمان نمىكردم كه در ظرف همان دو هفته اول ورود خود شاهد چنان صحنهاى باشم و نميدانم كه در اثر رفتارى كه نسبت به من شده بود بيشتر خشمگين بودم يا اينكه مشاهده تاكتيكهاى شرقى بيشتر ناراحتم نمود . گزارش خان به مشهد - ولى مضحكترين مرحلهء آن جريان ديرتر اتفاق افتاد ، چون سه روز بعد وقتى كه به مشهد رسيدم حضرت والى دستخوش هيجان غريبى بود ، زيرا كه خان خدمتگزار به او گزارش داده بود كه كنسوليار انگليس با همراهان مسلح در جلو كلات ظاهر شد و قصد داشت قهرا وارد قلعه شود و به روى پاسبانها شمشير كشيد ، اما آنها وظيفه خود را انجام داده و از ورود افراد مزاحم جلوگيرى كردند .
--> ( 1 ) - Abiit . excessit . evasit . erupit ( اصطلاحات لاتين است - مترجم )